Jaka jest odpowiedzialność lekarza?

Lekarze wykonują zawód zaufania publicznego. To właśnie im pacjenci powierzają swoje zdrowie, a niekiedy życie wierząc, że medycy zrobią wszystko co w ich mocy by pomóc choremu. Wszakże na początku swojej drogi zawodowej ślubują służyć zdrowi i życiu. Ale co jeśli lekarz zaniedba swoje obowiązki lub zamiast pomóc zaszkodzi pacjentowi? Czy poniesie jakąś odpowiedzialność za swoje czyny? Polskich lekarzy obowiązują cztery rodzaje odpowiedzialności: moralna, zawodowa, cywilna i karna.

Odpowiedzialność moralna

Określona jest w Kodeksie Etyki Lekarskie oraz w ustawie o zawodzie lekarza i lekarza dentysty zgodnie z tymi aktami prawnymi lekarz wypełniając swoje zadania powinien postępować zgodnie ze swoim sumieniem i współczesną wiedzą medyczną.  Jeżeli uważa, że wykonywanie jakiś świadczeń medycznych jest niegodne z jego kodeksem moralnym może odmówić takiego świadczenia.

Jednocześnie ma obowiązek uzasadnienia swojej decyzji, odnotowania tego w dokumentacji medycznej pacjenta, a także poinformować o realnych możliwościach uzyskania tego świadczenia u innego lekarz lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej.

Ponadto zapisy Kodeksu Etyki Lekarskiej umożliwiają lekarzowi niepodjęcie się lub odstąpienie od leczenia pacjenta. Oczywiście sytuacja ta nie dotyczy przypadków nie cierpiących zwłoki. Również w tym wypadku lekarz musi poinformować chorego o innej możliwości uzyskania pomocy.

Odpowiedzialność zawodowa

Wszyscy lekarze posiadający aktualne prawo wykonywania zawodu podlegają odpowiedzialności zawodowej. Przepisy prawne dotyczące tej odpowiedzialności  zawarte są głownie w  rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki społecznej z dnia 26.09.1990 w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, a także w ustawie o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, ustawie o izbach lekarskich oraz Kodeksie Etyki Lekarskiej.

W niektórych przypadkach mogą obowiązywać również zapisy kodeksu karnego.  Lekarz może zostać pociągnięty do odpowiedzialności zawodowej jeżeli naruszy zasady etyki i deontologii zawodowej, przyczyni się do obniżenia zaufania publicznego dla swojej profesji, a także gdy dokona poważnego przestępstwa.

Poszkodowany, który chce pociągnąć lekarza do odpowiedzialności zawodowej musi zwrócić się do Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej o zbadanie sprawy i wszczęcie postępowania wyjaśniającego oraz o złożenie wniosku o ukaranie. Wszystkie uzasadnione przypadki rozstrzygane są przez Sady Lekarskie. Jeżeli lekarzowi w drodze takiego postępowania zostanie udowodniona wina może być ukarany poprzez: upomnienie, naganę, zawieszeniem prawa wykonywania zawodu, pozbawieniem prawa wykonywania zawodu.

Odpowiedzialność cywilna

Zgodnie z prawem lekarz świadcząc usługi medyczne swoim pacjentom nie zależnie czy jest to jego praktyka prywatna czy kontraktowa z NFZ powinien zachować staranność we wszystkich sferach kontaktu z pacjentem. Lekarz musi postępować tak, by zapewnić pacjentom bezpieczeństwo i higienę w trakcie przebywania w zakładzie leczniczym, a także kierować się najwyższymi standardami w czasie diagnozowania, badań oraz leczenia chorego.

Zgodnie z zapisami prawa medycznego, a także kodeksu cywilnego lekarz ponosi odpowiedzialność za błąd w sztuce lekarskie pod warunkiem udowodnienia mu winy, (może być też wina anonimowa- gdy jednoznacznie nie można wskazać osoby odpowiedzialnej), wystąpienia szkody oraz wykazania związku pomiędzy szkodą a zdarzeniem spowodowanym przez lekarza. Rozpatrywanie winy jest zależne od rodzaju praktyki prowadzonej przez lekarza:

• Jeżeli lekarza udziela świadczeń medycznych w zakładzie leczniczym z którym zawarł umowę o pracę nie ponosi odpowiedzialności cywilnej z tytułu zaistnienia szkody u pacjenta. Odpowiedzialność taką ponosi wówczas zakład lecznicy, który ma prawo do roszczenia zwrotnego względem lekarza jednak do kwoty nie wyższej niż jego trzykrotne wynagrodzeni .
• Jeżeli lekarz zatrudniony jest w zakładzie leczniczym na podstawie umowy cywilnoprawnej wtedy ponosi odpowiedzialność cywilną za zawinione szkody na równi ze swym pracodawcą.
• W przypadku praktyki prywatnej lekarz całkowicie odpowiada za zawinione szkody, a także jest odpowiedzialny za winy swojego personelu.

Odpowiedzialność karna

Jest regulowana przez przepisy kodeksu karnego, którym podlegają wszystkie osoby fizyczne. Do odpowiedzialności karnej zostają najczęściej pociągnięci lekarze, którzy popełnili błąd lekarski, którego skutkiem jest: nieumyślne spowodowanie śmierci, spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała bądź rozstroju zdrowia, a także narażenie pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz lekarze wykonujący zabiegi bez zgody pacjenta.

Ponadto postępowanie karne toczone jest przeciwko wszystkim obywatelom w tym lekarzom, którzy nie udzielili pomocy osobom znajdujący się w sytuacji zagrażającej ich życiu lub zdrowiu. W kodeksie karnym znajdują się artykułu na podstawie których lekarz może być skazany za przestępstwa przeciwko życiu tj. zabójstwo czy aborcja.

Źródła

• Kodeks Etyki Lekarskiej
• Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki społecznej z dnia 26.09.1990 w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy
• Ustawa o izbach lekarskich (Dz. U. z 2009 r. Nr 219, poz. 1708)
• Kodek cywilny
• Kodeks karny
• Kodeks pracy